Jan 16, 2024
ไวรัสเอชไอวีมาจากไหน?
“เอชไอวี” หรือจะเรียกเป็นภาษาไทยให้ถูกต้องคือ “ไวรัสภูมิคุ้มกันบกพร่องในคน” เป็นไวรัสที่ถูกเชื่อว่ามีจุดเริ่มต้นมาจากการติดต่อจากสัตว์สู่คน (zoonosis)
HIV สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 รูปแบบหลัก ๆ ได้แก่ HIV-1 และ HIV-2
เนื่องจาก “ไวรัสโรคภูมิคุ้มกันบกพร่องในคน” หรือ “HIV” มีลักษณะทางพันธุกรรมใกล้ชิดกับ “ไวรัสโรคภูมิคุ้มกันบกพร่องในลิง” หรือ “SIV” ย่อมาจาก simian immunodeficiency virus ซึ่ง simian แปลว่า “สัตว์จำพวกลิง”
“ไวรัสโรคภูมิคุ้มกันบกพร่องในลิง” สายพันธุ์ที่ใกล้เคียงกับที่พบในคนมากที่สุดชนิดหนึ่ง คือ “ไวรัสโรคภูมิคุ้มกันบกพร่องในลิงชิมแปนซี” หรือ “SIVcpz” ซึ่งพบครั้งแรกในลิงชิมแปนซีในแอฟริกากลาง และไวรัสชนิดนี้นี่แหละที่สามารถก่อให้เกิดโรคคล้ายเอดส์ที่เกิดขึ้นกับลิงชิมแปนซีได้
นอกจาก “SIVcpz” แล้วยังพบว่ามี “SIVgor” หรือ “ไวรัสโรคภูมิคุ้มกันบกพร่องในลิงกอลิล่า” ที่พบในกอริลล่าในพื้นที่เล็ก ๆ ทางตะวันตกเฉียงใต้ของแคเมอรูน ซึ่งมีรูปแบบสายพันธุ์คล้ายกับ HIV-1 กลุ่ม P ที่พบในผู้หญิงชาวแคเมอรูนในฝรั่งเศส
นอกจากลิงชิมแปนซีและกอลิล่าแล้ว ยังพบ “ไวรัสภูมิคุ้มกันในลิงกาเบย์ขี้เขม่า” หรือ “SIVsmm” ที่พบในลิงแมงกาเบย์ขี้เขม่าในแอฟริกาตะวันตก ซึ่งมีลักษณะทางพันธุกรรมใกล้เคียงกันกับ HIV-2 ที่แพร่กระจายในพื้นที่เดียวกัน
จากข้อมูลดังกล่าวประกอบกับข้อมูลด้านอื่น ๆ อาทิ ข้อมูลทางประวัติศาสตร์ที่เผยให้เห็นว่ามีการล่าชิมแปนซีอย่างเข้มข้น ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1 เมื่อกองกำลังฝรั่งเศส-เบลเยียมยึดครองแคเมอรูนตอนใต้ได้สำเร็จ เป็นต้น ทำให้นักวิทยาศาสตร์ตั้งข้อสันนิษฐานว่า มนุษย์อาจได้รับ “SIVcpz” ผ่านการล่าและการชำแหละลิงชิมแปนซี ซึ่งเกิดขึ้นในระหว่างที่นักล่าได้รับบาดเจ็บและมีบาดแผล ส่งผลให้แผลของนักล่าสัมผัสโดยตรงกับเลือดของลิงชิมแปนซี ไวรัสจึงเข้าสู่กระแสเลือดของเขา ดังนั้น จึงมีความเป็นไปได้ที่ “SIVcpz” จะถ่ายทอดสู่มนุษย์อันเป็นผลมาจากการบุกรุกพื้นที่ป่า ในช่วงล่าอาณานิคมของยุโรปในแถบเส้นศูนย์สูตรของแอฟริการาว ๆ ศตวรรษที่ 19
